Altında yoğunluk testi nedir, ayarı gösterir mi?

Yoğunluk testi neye dayanır?

Test, Arşimet ilkesine dayanır: bir sıvıya batırılan cisme, yerinden ettiği sıvının ağırlığı kadar yukarı doğru bir kuvvet etki eder.¹ Bu yüzden suya batırılan parça, havada olduğundan daha hafif tartılır. İki tartım arasındaki fark, parçanın hacmini ölçmeye gerek bırakmadan yoğunluğunu suyunkine göre hesaplamayı sağlar; bu yönteme hidrostatik tartım denir.¹

Test adım adım nasıl yapılır?

Hangi metal ne kadar yoğun?

Altın alaşımlarında kullanılan gümüş ve bakır, altından çok daha hafiftir. Tungsten ise altınla neredeyse aynı yoğunluktadır:

Gümüş ve bakır altından hafif olduğu için, bu metallerin katıldığı bir alaşım saf altından daha düşük yoğunluk verir. Beyaz altında kullanılabilen platin ise altından ağırdır; aynı ayardaki iki beyaz altının yoğunluğu, içlerindeki beyaz metale göre birbirinden uzaklaşabilir. Yoğunluk testi bu yüzden yalnızca “saf altın mı, değil mi” sorusuna bir ipucu verir.

Yoğunluk testi ayarı gösterir mi?

Kesin olarak göstermez. Sarı, beyaz ve kırmızı altında altına farklı metaller farklı oranlarda katılır: sarı ve yeşil tonlarda gümüş ve bakır, beyaz altında nikel, gümüş, platin ya da paladyum gibi beyaz bir metal, kırmızı altında ağırlıkla bakır.⁵ Katılan metal ve oranı değişince aynı ayardaki iki parçanın yoğunluğu da aynı çıkmayabilir.

Ayar takılarında altın içeriğini doğrulamanın dört yolunu karşılaştıran bir çalışmada, diğer üç yöntem (mihenk taşı, elektronik bir test cihazı ve XRF) belirli sınırlar içinde işe yarar bulunmuş; hidrostatik tartım ise uygunluk bakımından diğer üçünün gerisinde kalmıştır.⁶ Aynı çalışmada dört yöntemin hiçbiri, altın içeriğini ABD kurallarının izin verdiği binde 3’lük tolerans içinde güvenilir biçimde belirleyememiştir.⁶ Bu yüzden yoğunluk sonucu bir ayar değeri gibi okunmaz; yalnızca parçanın beklenenden hafif ya da ağır olup olmadığını gösterir.

Tungsten dolgu neden yoğunluk testinde görünmez?

Altının yoğunluğu 19,3 g/cm³, tungstenin yoğunluğu da yaklaşık 19,3 g/cm³’tür.²³ Dışı altın, içi tungsten bir parça bu yüzden yoğunluk testinde saf altına yakın bir değer verir. Tungstenden yapılmış sahte sikke ve külçeler piyasada görüldüğünde, yoğunluk ölçümü bu parçaları ayırmakta işe yaramamıştır.⁷

Aynı kaynağa göre o dönemde bu tür parçalar için uygun bulunan yöntem ultrasonla incelemeydi; ama bu yöntem genellikle yalnızca külçelerde ve ambalajından çıkarılmış parçalarda işe yarıyordu.⁷ Takıda ya da ambalajlı üründe tungsten şüphesi, bu yüzden tek bir testle kapatılmaz.

Yoğunluk testi ve XRF birlikte nasıl düşünülür?

Yoğunluk testi parçanın tamamının ağırlığına ve hacmine bakar; hangi elementlerden oluştuğunu söylemez. XRF ise her elementin oranını sayısal olarak verir, ama yüzeyle çalışır: “XRF yüzeyi ölçer: ince kaplamada alttaki metal (ör. bakır, çinko) sonuçta görünür ve kaplama ortaya çıkar. Kalın kaplama veya dolgu şüphesinde parçanın birden fazla noktasından ölçüm yapın; gerekirse yıkıcı test önerilir.”⁸ İki yöntem farklı soruları cevaplar; şüpheli bir parçada tek bir sonuçla yetinilmez.

Sık sorulanlar