Altın ölçüm sonucu nasıl okunur? Ayar, milyem ve element oranları

Ölçüm ekranında ne yazar?

XRF cihazında dedektör parçadan gelen ışınları sayar, yazılım bu sayımları oranlara çevirir. PURIX X1'de ayar, milyem ve 20 elementin oranı 30–60 saniyede ekranda görünür.² Yani sonuç üç parçadan oluşur: altının yüzdesi, bu yüzdeden hesaplanan milyem ve ayar, ve alaşımdaki diğer metallerin yüzdeleri.

Bu üç bilgi birbirine bağlıdır. Ayar, saf altın payını 24 üzerinden; milyem ise 1.000 üzerinden yazar.¹ Bu yüzden bir sonucu okumaya her zaman altının yüzdesinden başlanır.

Altın yüzdesinden milyem ve ayar nasıl çıkar?

Hesap basittir: milyem = altın yüzdesi × 10, ayar = altın yüzdesi × 24 ÷ 100. Ekranda altın %75 görünüyorsa milyem 750, ayar 18'dir. Aşağıdaki tablo sık görülen damgaların karşılığını gösterir; ayar sütunu yüzdeden doğrudan hesaplanmıştır.

Tablodaki küçük farkların nedeni de bilinir. 14 ayar tam olarak 583 milyem olmalıdır (14 ÷ 24), ancak üreticilerin çoğu Avrupa uygulamasını benimseyip 14 ayarı biraz üstünde üretir; bu yüzden 14 ayar takıların çoğunda damga 585'tir. Benzer şekilde 24 ayar kâğıt üzerinde 1.000 milyemdir, ama altın uygulamada ancak 999,9 inceliğe kadar arıtılabilir.¹

Diğer elementler ne anlatır?

Altının dışında kalan pay, alaşımı oluşturan metallerdir. Saf altına başka metaller katılması onu dayanıklı kılar ve rengini de değiştirebilir: bakır pembe tonu verir, beyaz altın ise altının paladyum ya da gümüş gibi beyaz metallerle alaşımlanmasıyla elde edilir.¹ Nikelli beyaz altın alaşımları azınlıktadır ve genellikle bakır ve çinko gibi başka metaller de içerir.¹

Tablo, Dünya Altın Konseyi'nin takı sektöründe tipik olarak kullanılan bileşimlere verdiği örneklerdir; bu renk ve ayara ulaşmanın tek yolu değildir.¹ Ölçüm sonucu değildir.

Sonucu okurken diğer metallerin oranlarının parçanın rengiyle ve beklenen alaşımla uyumlu olup olmadığına bakılır. Sarı bir takıda gümüş ve bakır, pembe bir takıda belirgin bir bakır payı beklenir.

Sonuç damgayla uyuşmazsa ne yapılır?

Parçanın üzerindeki 585 ya da 750 gibi bir sayı çoğu zaman üreticinin kendi vurduğu bir ayar damgasıdır; tek başına bağımsız bir ölçümü göstermez.³ Ölçüm sonucu damgadan farklıysa sonucu hemen kesin saymadan önce şu adımlar izlenir:

Sonucun sınırları

• Yüzey ölçülür. Hafif elementlerden gelen ışınlar çoğu zaman parçanın yalnızca en üstteki birkaç mikrometresinden gelir; yüzeyin temsil edici olmaması da sonucu etkiler.⁶
• Kalibrasyon önemlidir. Sayım ile element miktarı arasındaki oran, bileşimi önceden bilinen referans numunelerle karşılaştırılarak bulunur; bu yüzden XRF, bileşimi benzer ve iyi tanımlanmış referans numunelerin bulunduğu malzemelere dayanır.⁷
• Tek nokta, tek noktayı anlatır. Sonuç ölçülen yerin bileşimidir; lehim noktası ya da kaplamalı bir yüzey, gövdeden farklı sonuç verebilir.²⁴

Sonuç ekranda görünür; damga, gözle yapılan kontrol ve ölçüm birlikte değerlendirilir.

Sık sorulanlar

Tüm değerler üreticinin test koşullarında ölçülmüştür; numunenin şekline ve yüzeyine göre değişebilir.