PURIX
چرا عیار طلای کهنه جداگانه تأیید میشود؟
طلای کهنه یک محمولهٔ یکدست نیست: در یک کیسه ممکن است قطعه‌هایی با عیارهای مختلف، ساخت کارگاه‌های مختلف، برخی تعمیرشده و برخی آبکاری‌شده کنار هم باشند. به همین دلیل عیار هر قطعه جداگانه تأیید میشود و برای کل کیسه یک عیار واحد فرض نمی‌شود.
عیار سهم طلای خالص در آلیاژ را از 24 بیان می‌کند؛ اگر همین نسبت از 1000 نوشته شود، به آن خلوص در هزار می‌گویند. برای نمونه، عیار 18 برابر با 750 در هزار است؛ روی زیورآلات عیار 14 مهر عیار بیشتر 585 است.1 هدف از تأیید این است که ببینیم قطعه واقعاً به همین نسبت طلا دارد یا نه.
مهر چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟
عددی مانند 585 یا 750 روی قطعه اغلب مهر عیاری است که خود سازنده زده است. چنین مهری نشان نمی‌دهد که نهادی مستقل قطعه را اندازهگیری کرده است؛ بلکه اظهار سازنده است.2 نشانه‌هایی هم هستند که شبیه مهرند اما معنای عیار ندارند.2
اگر کنار مهر کوته‌نوشتی مانند GF یا RGP یا کسری مانند 1/20 باشد، عدد دربارهٔ کل قطعه نیست، بلکه لایهٔ طلای روی سطح را توصیف می‌کند. این نشانه‌ها را در مقالهٔ طلای آبکاری‌شده را چگونه تشخیص دهیم؟ به‌تفصیل توضیح داده‌ایم. خلاصه این‌که مهر خوانده و یادداشت میشود، اما به‌تنهایی دلیل عیار پذیرفته نمی‌شود.
در قطعهٔ طلای کهنه به چه باید توجه کرد؟
| وضعیت | چرا مهم است | چه باید کرد |
|---|---|---|
| طلای کهنهٔ مخلوط | قطعهها ممکن است عیارهای مختلف داشته باشند | هر قطعه جداگانه اندازهگیری و یادداشت میشود |
| زنجیر، گوشواره یا انگشتر لحیمشده | لحیم‌های زیورآلات علاوه بر طلا نقره، مس و روی دارند3 | اندازهگیری در نقطهای دور از محلهای لحیم انجام میشود4 |
| شک به آبکاری یا مغزی | لایهٔ سطح ممکن است همان فلز بدنه نباشد | در چند نقطه اندازهگیری میشود؛ در صورت لزوم آزمون مخرب توصیه میشود5 |
| سطح کثیف یا ساییده | با ساییده شدن آبکاری، فلز زیرین نمایان میشود | سطح تمیز میشود و نقاط ساییده جداگانه بررسی می‌شوند |
لحیم آلیاژی جداگانه است که بخش‌های یک زیور را به هم وصل می‌کند. لحیم‌های سختی که در زرگری به کار می‌روند سهم زیادی از فلزِ لحیم‌شونده دارند؛ لحیم‌های طلا از طلا، نقره، مس و روی ساخته می‌شوند.3 یعنی ترکیب محل لحیم ممکن است با بدنه فرق داشته باشد. راهنمای سنگ محک GIA هم می‌گوید نمونه از بخشی از قطعه گرفته شود که دیده نمی‌شود و از محلهای لحیم دور است.4
گام به گام روی میز زرگر
هنگام خرید طلای کهنه، عیار را جلوی مشتری اندازه بگیرید. نتیجه روی صفحه نمایش داده میشود؛ مهر، بررسی چشمی و اندازهگیری با هم ارزیابی می‌شوند.
روش‌های اندازهگیری و محدودیت‌های آن‌ها
سنگ محک و اسید: قطعه روی سنگی سیاه کشیده میشود؛ رد آن کنار رد سوزن‌هایی با عیار معلوم قرار میگیرد و روی آن‌ها اسید زده میشود. با دیدن این‌که کدام رد حل میشود، عیار قطعه از راه مقایسه به دست می‌آید.4 این راهنما همچنین ایجاد شیاری کوچک در جای پنهان قطعه و چکاندن اسید روی فلزِ تازه‌نمایان را شرح می‌دهد: واکنش سبز، شدید و کف‌آلود نشان می‌دهد که قطعه فلزی است که طلا نیست.4
XRF: تیوب از زیر، پرتو ایکس به قطعه می‌تاباند. هر عنصر در انرژی ویژه خودش پرتو گسیل می‌کند: طلا در 9.71 keV و نقره در 22.16 keV. آشکارساز این پرتوها را می‌شمارد و نرم‌افزار آن‌ها را به درصد هر عنصر تبدیل می‌کند.6 در اندازهگیری برش، خراش یا اسید در کار نیست؛ قطعه همانگونه که پیش از اندازهگیری بود باقی میماند. XRF سطح را اندازه میگیرد: در صورت آبکاری نازک، فلز پایه زیرین (مثلاً مس و روی) در نتیجه ظاهر میشود و به این ترتیب آبکاری آشکار میشود.5
آزمون مخرب: آزمایش آتشی (fire assay) روشی است که در آن نمونه در دمای بالا ذوب و به‌طور کامل مصرف میشود؛ این روش استاندارد پذیرفته‌شده برای ارزیابی سنگ معدن طلاست.7 اگر شک به آبکاری ضخیم یا مغزی با اندازهگیری برطرف نشود، چنین آزمون مخربی توصیه میشود.
پرسش‌های متداول
آیا قطعهٔ کهنه با مهر 585 حتماً عیار 14 است؟
نه، حتمی نیست. مهر 585 اغلب اظهار سازنده است؛ برای تأیید عیار، قطعه اندازهگیری میشود.
قطعهٔ لحیمشده را از کجا باید اندازه گرفت؟
از نقطهای دور از محلهای لحیم. ترکیب لحیم ممکن است با بدنه فرق داشته باشد.
آیا یک اندازهگیری برای یک کیسه طلای کهنه کافی است؟
نه. چون قطعهها ممکن است عیارهای مختلف داشته باشند، هر قطعه جداگانه اندازهگیری و یادداشت میشود.
آیا اندازهگیری XRF به قطعهٔ کهنه آسیب میزند؟
نه. در اندازهگیری برش، خراش یا اسید در کار نیست؛ قطعه همانگونه که پیش از اندازهگیری بود باقی میماند.
آیا قطعهای با آبکاری ضخیم با XRF تشخیص داده میشود؟
XRF سطح را اندازه میگیرد. اگر به آبکاری ضخیم یا مغزیدار بودن قطعه شک دارید، آن را در چند نقطه اندازه بگیرید؛ ممکن است به آزمون مخرب نیاز باشد.
همه مقادیر در شرایط آزمون سازنده اندازهگیری شده‌اند و ممکن است بسته به شکل و سطح نمونه تغییر کنند.
عیار حدس زده نمی‌شود. اندازهگیری میشود.
در تحلیل زنده ببینید یک اندازهگیری روی صفحه چگونه نمایش داده میشود، یا برای کسب‌وکارتان پیش‌فاکتور بخواهید.
- World Gold Council, “Gold Jewellery: Colour, Carat & Purity”
- Wikipedia, “Hallmark”
- Wikipedia, “Solder”
- GIA, “Bench Tip #9: Use the Touchstone Method for Testing Purity in Karat Gold”
- صفحهٔ محصول PURIX X1: پرسش‌های متداول، «آیا قطعات آبکاری‌شده یا مغزیدار را تشخیص می‌دهد؟»
- صفحهٔ محصول PURIX X1: «در یک اندازهگیری چه اتفاقی می‌افتد؟»
- Wikipedia, “Fire assay”