Hurda altın alımında ayar nasıl doğrulanır?

Hurda altında ayar neden ayrıca doğrulanır?

Hurda altın tek bir parti değildir: bir torbada farklı ayarlarda, farklı atölyelerde yapılmış, kimi onarılmış, kimi kaplamalı parçalar bir arada gelebilir. Bu yüzden her parçanın ayarı ayrı ayrı doğrulanır ve torbanın tamamı için tek bir ayar varsayılmaz.

Ayar, alaşımdaki saf altın payını 24 üzerinden yazar; aynı oran 1.000 üzerinden yazıldığında milyem adını alır. Örneğin 18 ayar 750 milyemdir; 14 ayar takılarda ayar damgası çoğunlukla 585'tir.¹ Doğrulamanın amacı, parçanın gerçekten bu oranda altın içerip içermediğini görmektir.

Damga ne söyler, ne söylemez?

Parçanın üzerindeki 585 ya da 750 gibi bir sayı çoğu zaman üreticinin kendi vurduğu bir ayar damgasıdır. Böyle bir damga, bağımsız bir kurumun parçayı ölçtüğünü göstermez; üreticinin beyanıdır.² Damgaya benzeyen ama ayar anlamı taşımayan işaretler de vardır.²

Damganın yanında GF, RGP gibi bir kısaltma ya da 1/20 gibi bir kesir varsa, sayı parçanın tamamını değil yüzeydeki altın katmanını anlatır. Bu işaretleri Kaplama altın nasıl anlaşılır? yazımızda ayrıntılı anlattık. Kısacası damga okunur, not edilir; ama ayarın kanıtı olarak tek başına kabul edilmez.

Hurda parçada nelere dikkat edilir?

Lehim, takının parçalarını birbirine bağlayan ayrı bir alaşımdır. Kuyumculukta kullanılan sert lehimler, lehimlenen metalden yüksek oranda içerir; altın lehimleri ise altın, gümüş, bakır ve çinkodan oluşur.³ Yani lehim noktasının bileşimi gövdeden farklı olabilir. GIA'nın mihenk taşı yönergesi de örneğin parçanın görünmeyen ve lehim noktalarından uzak bir yerinden alınmasını söyler.⁴

Kuyumcu masasında adım adım

Hurda alımında ayarı müşterinin önünde ölçün. Sonuç ekranda görünür; damga, gözle yapılan kontrol ve ölçüm birlikte değerlendirilir.

Ölçüm yöntemleri ve sınırları

Mihenk taşı ve asit: Parça siyah bir taşa sürtülür; bıraktığı iz, ayarı bilinen iğnelerin izleriyle yan yana konur ve üzerlerine asit uygulanır. Hangi izin çözüldüğüne bakılarak parçanın ayarı karşılaştırmayla bulunur.⁴ Yönerge, parçada görünmeyen bir yerde küçük bir çentik açılıp taze metale asit damlatılmasını da anlatır: güçlü, köpüren yeşil bir tepki, parçanın altın olmayan bir metal olduğunu gösterir.⁴

XRF: Tüp, parçaya alttan X-ışını gönderir. Her element kendine özgü enerjide ışın yayar: altın 9,71 keV'de, gümüş 22,16 keV'de. Dedektör bu ışınları sayar, yazılım oranlara çevirir.⁶ Ölçümde kesme, kazıma ya da asit yoktur; parça ölçümden önceki hâliyle kalır. XRF yüzeyi ölçer: ince kaplamada alttaki metal (ör. bakır, çinko) sonuçta görünür ve kaplama ortaya çıkar.⁵

Yıkıcı test: Mil ateş analizi (fire assay), numunenin yüksek sıcaklıkta eritildiği ve tamamen tüketildiği bir yöntemdir; altın cevherinin değerlendirilmesinde kabul gören standart yöntemdir.⁷ Kalın kaplama ya da dolgu şüphesi ölçümle giderilemiyorsa bu tür bir yıkıcı test önerilir.

Sık sorulanlar

Tüm değerler üreticinin test koşullarında ölçülmüştür; numunenin şekline ve yüzeyine göre değişebilir.